Om discriminatie te kunnen meten en voorkomen zijn de afgelopen jaren zogenoemde fairness-methodes ontwikkeld. Onderzocht is hoe deze methodes overlappen met de manier waarop discriminatie juridisch wordt vastgesteld en hoe zij ingezet kunnen worden voor het meten en voorkomen van discriminatie in algoritmes.

Kwantitatieve methodes niet voldoende

Het onderzoek concludeert dat fairness-methodes overeenkomsten bevatten met de beoordelingskaders die worden gebruikt om vast te stellen of er juridisch sprake is van discriminatie. Deze kwantitatieve methodes alleen zijn echter niet voldoende om discriminatie aan te tonen. Discriminatie is namelijk geen technisch probleem dat (alleen) met technische aanpassingen opgelost kan worden. Het toetsen en voorkomen van discriminatie in algoritmes vereist multidisciplinaire samenwerking, actieve monitoring en verankering van het toetsen van discriminatie in de werkprocessen.  

Helpende hand

Hoewel fairness-methodes op zichzelf dus niet volstaan, kunnen ze wel onderdeel zijn van de beoordeling of er sprake is van discriminatie. Op basis van het onderzoeksrapport reikt het College voor de Rechten van de Mens organisaties handvatten aan om deze methodes toe te passen zodat hun werkprocessen het recht op gelijke behandeling respecteren. Organisaties die fairness-methodes toepassen en hulp kunnen gebruiken bij de inzet hiervan om discriminatie tegen te gaan, kunnen contact opnemen met het College.

Directe discriminatie

Directe discriminatie in de context van algoritmes vindt plaats als een criterium van het algoritme ook een discriminatiegrond is, zoals geslacht of nationaliteit. Dit is dus eenvoudig te voorkomen door criteria die ook discriminatiegronden zijn niet mee te nemen in het algoritme.

Indirecte discriminatie

Of een algoritme indirect onderscheid maakt, is lastiger vast te stellen. Het gaat dan om op het oog neutrale variabelen waarvan het effect  kan zijn dat sommige groepen daardoor relatief vaker geselecteerd worden. Als er geen objectieve rechtvaardiging bestaat om zo’n variabele te gebruiken, is sprake van indirecte discriminatie.

Eén van de manieren om indirect onderscheid vast te stellen is statistisch in kaart te brengen of variabelen een ongelijk effect hebben op beschermde groepen, bijvoorbeeld met fairness-methodes. Veelgebruikte methodes die verschillen tussen (beschermde) groepen in kaart brengen zijn group fairness-methodes.

Voorbeelden van dit soort methodes zijn het berekenen van selectieratio’s en misclassificatierisico’s voor verschillende groepen. Selectieratio’s kwantificeren of beschermde groepen vaker of minder vaak geselecteerd worden. Misclassificatieratio’s geven weer wie naar verhouding vaker onterecht wel of niet geselecteerd wordt. wordt. Dat wordt gedaan door te kijken naar valspositieven en valsnegatieven. Wordt er onderscheid gevonden waarvoor geen objectieve rechtvaardiging is dan moet de onderliggende  oorzaak worden gevonden. 

Risico’s

Grofweg zijn er twee soorten oorzaken die het risico op discriminatie in algoritmes kunnen vergroten: verschillen in voorspelkracht en een statistisch verband tussen een discriminatiegrond en een doelvariabele.

Als een algoritme minder accuraat is voor bepaalde groepen dan heeft het algoritme een lage voorspelkracht voor deze groepen. In 2022 oordeelde het College bijvoorbeeld dat de inzet van antispieksoftware voor het surveilleren van tentamens kan leiden tot indirect onderscheid op grond van ras als de software slechter presteert voor mensen met een donkere huidskleur. De doelvariabele is datgene wat een algoritme probeert te voorspellen. Als er een statistisch verband is tussen de doelvariabele en een discriminatiegrond, dan zal een accuraat algoritme dit verband reproduceren.

Het onderzoek ‘Algoritmes en Discriminatie’ is te vinden op de website van het College.

Het kabinet wil de Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding permanent maken. Daarmee heeft de ministerraad op 20 maart jl. ingestemd. De wet geeft de overheid de bevoegdheid om mensen vrijheidsbeperkende maatregelen op te leggen als zij mogelijk een terroristisch gevaar vormen maar het strafrecht geen of nog geen mogelijkheden biedt. Zonder aanpassing vervalt de huidige wet op 1 maart 2027.

De wet biedt de mogelijkheid tot het opleggen van een meldplicht, een gebiedsverbod of een contactverbod aan personen met een terroristisch dreigingsprofiel. Het gaat daarbij om personen die op grond van hun gedragingen in verband kunnen worden gebracht met terroristische activiteiten of de ondersteuning daarvan. Daarnaast kan een uitreisverbod worden opgelegd, waarmee iemand wordt verboden het Schengengebied te verlaten indien het vermoeden bestaat dat deze zich als doel heeft zich aan te sluiten bij een terroristische organisatie. In de permanente wet zal de maatregel om subsidies en vergunningen in te trekken vervallen, nu deze sinds de invoering nooit is in­gezet.

Raad van State negatief
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft zowel over de invoering van de tijdelijke wet, als over de verlenging daarvan kritisch geadviseerd. Reden daarvoor was dat nut en noodzaak van de wet niet overtuigend waren gemotiveerd, terwijl de wet wel kan leiden tot een inperking van grondrechten en het vrij verkeer van personen binnen de Europese Unie. De Afdeling advisering merkt in haar op 25 februari jl. uitgebrachte advies op dat er nu, net als eerder bij de verlenging, opnieuw een kritisch evaluatierapport ligt. De onderzoekers trekken daarin de algemene conclusie dat de tijdelijke wet geen noodzakelijk instrument is in de bestrijding van terroristische activiteiten. De Afdeling advisering ziet geen reden om af te zien van de eerder naar voren gebrachte vraagtekens bij deze wettelijke maatregelen, temeer niet nu wordt voorgesteld de wet permanent te maken.

Dreigingsbeeld
Sinds de inwerkingtreding van de tijdelijke wet in 2017 is de aard van de terroristische dreiging in Nederland veranderd. Bij de totstandkoming van de wet ging deze dreiging vrijwel geheel uit van het jihadisme. Inmiddels zijn ook andere vormen van dreiging, zoals de dreiging van personen uit rechts-terroristische hoek, opgekomen. Dat roept de vraag op of de in de wet opgenomen bevoegdheden passen bij het huidige dreigingsbeeld. De Afdeling advisering vindt dus dat in de toelichting nader in moet worden gegaan op de wijze waarop de bestuurlijke maatregelen aansluiten bij de veranderende aard van de dreiging.  

Bron: rijksoverheid.nl 

Met het wetsvoorstel wil de regering een helder kader creëren voor het proces van gereedstelling van de krijgsmacht. Daarbij worden verschillende wettelijke belemmeringen weggenomen die nu nog activiteiten in de fysieke leefomgeving beperken. Ook regelt het voorstel de verwerking van (persoons)gegevens die nodig zijn voor de gereedstelling en bevat het specifieke bepalingen over personeel en inkoop.

Internationale veiligheid
Het wetsvoorstel moet worden gezien tegen de achtergrond van de snel veranderende internationale veiligheidssituatie. Door deze ontwikkelingen is het mogelijk dat Europa, en daarmee ook Nederland, op relatief korte termijn betrokken raakt bij een grootschalig militair conflict. Daarom is een versnelde gereedstelling, groei en versterking van de krijgsmacht noodzakelijk. Dit betekent onder andere dat Defensie op korte termijn vaker en intensiever moet kunnen oefenen binnen Nederland. Denk daarbij aan realistische oefeningen met drones boven militaire terreinen, laagvliegoefeningen met helikopters en nachtvluchten vanaf militaire luchthavens.

De Afdeling advisering begrijpt de noodzaak van het wetsvoorstel en onderschrijft de gekozen aanpak, maar plaatst in haar advies enkele kanttekeningen waarmee de regering rekening zou moeten houden voordat het voorstel aan de Tweede Kamer wordt voorgelegd.

Deze opmerkingen richten zich onder meer op het versterken van maatschappelijk draagvlak, het bieden van een langetermijnperspectief en het bewaken van de balans tussen publieke waarden en belangen. Om die balans te waarborgen, adviseert de Afdeling om bepaalde onderdelen van de wettekst aan te passen.

De effectiviteit van het wetsvoorstel zal in grote mate afhangen van het draagvlak in de samenleving voor de gereedstelling van de krijgsmacht. Er is behoefte aan een breed gedeeld gevoel van urgentie en collectief bewustzijn om medewerking te krijgen van overheden, maatschappelijke organisaties en burgers. Dit vraagt om een inzet van het gehele kabinet, met actieve betrokkenheid en gedeelde verantwoordelijkheid. De Afdeling adviseert de regering om in de toelichting bij het wetsvoorstel concreet toe te lichten hoe zij dit draagvlak wil versterken.

Bron: Raad van State 

In 2025 is het aantal advocaten in Nederland met 1,7% gegroeid tot 19.046, de grootste groei in tien jaar. De groei verschilt regionaal sterk:  Noord-Holland  groeit het snelst (3%), terwijl Den Haag en Zeeland-West-Brabant nauwelijks toenemen. In totaal kwamen er 323 advocaten bij, waarvan 118 in Amsterdam, dat met 6.788 advocaten veruit het grootste arrondissement blijft.

Hoewel de landelijke groei positief is, is de verdeling scheef. Ten opzichte van 2016 daalde het aantal advocaten in vijf van de elf arrondissementen. Amsterdam heeft bijna 6 advocaten per 1.000 inwoners, terwijl Noord-Nederland en Overijssel het met minder dan een halve advocaat moeten doen.

Het aantal advocaat-stagiairs steeg in 2025 naar 1.139, een groei van 27% ten opzichte van vijf jaar eerder. Van de nieuw beëdigde advocaten is 62% vrouw. De balie bestaat momenteel uit 53% mannen en 47% vrouwen, met de verwachting dat het aandeel vrouwen verder zal stijgen.

Het totaal aantal advocatenkantoren groeit nauwelijks. Driekwart van de kantoren bestaat uit één of twee advocaten, maar juist deze groep krimpt. Daartegenover staat een duidelijke groei van grotere kantoren (33–64 advocaten), vooral in Rotterdam. In Den Haag verdwenen de meeste kantoren (-16).

Ondanks de algemene groei daalt het aantal sociaal advocaten verder. In 2025 waren er 4.369 advocaten met minimaal tien toevoegingen, bijna 10% minder dan zes jaar geleden. Vooral in regio’s als Oost-Groningen, Zuidoost-Drenthe, en Delfzijl is het aanbod kritiek. Dit wordt door de Nederlandse orde van advocaten als zorgwekkend bestempeld.

Sommige specialismen, zoals het asiel- en vluchtelingenrecht, kampen met vergrijzing: 31% van de advocaten is 60-plus, terwijl er vrijwel geen jonge instroom is (slechts één advocaat onder de 30). Dit kan leiden tot toekomstige tekorten.

Bron: Balie in Beeld 2026

De Europese Commissie heeft 18 maart een voorstel gepresenteerd voor een ‘EU Inc.’: een nieuwe EU-nv.  

Bron: Eu Inc

Minder mensen dan in voorgaande periodes ondernamen actie om hun probleem aan te pakken. Zij hadden geen contact met de andere partij, schakelden geen professionele hulp in en hadden geen mediation of procedure. Degenen die wél actie ondernamen, maakten vaker afspraken met de andere partij om het probleem op te lossen.  Deze afspraken worden ook rechtvaardig gevonden. Het gebruik van juridische hulp, mediaton en juridische procedures blijft stabiel.

De geleidelijke toename van het aandeel mensen dat geen actie onderneemt – elke editie stijgt dit met een paar procentpunten – is zorgelijk als het gaat om toegang tot het recht. Het gaat soms om zeer ernstige juridische problemen.  Een aanzienlijk deel van de mensen met juridische problemen onderneemt geen actie omdat zij de juiste weg niet kennen, het stressvol vinden of omdat ze geen tijd of geld hebben. Dit zou kunnen duiden op drempels in de toegang tot het recht. Het WODC voert momenteel verdiepend vervolgonderzoek uit naar deze groep en andere respondenten waarvan op basis van hun antwoorden in de enquête wordt verwacht dat zij een gebrek aan toegang ervaren.

De onderzoekers pleiten voor extra aandacht voor jongeren, mensen met problemen met hun huurwoning en mensen met problemen met discriminatie, smaad/laster en slechte behandeling door de overheid. Zij hebben relatief veel moeite om hun problemen aan te pakken. Ook schatten zij hun juridische vaardigheden iets lager in. Het is van belang deze groepen extra aandacht te geven in beleid om de toegang tot het recht te versterken.

Bron: WODC 

Een divers gezelschap van bedrijven, brancheverenigingen en maatschappelijke organisaties probeert invloed uit te oefenen op de verkiezingsprogramma’s van lokale politieke partijen: lobbyteksten worden letterlijk overgenomen, zonder dat dit voor de kiezer duidelijk is. Dit blijkt uit onderzoek naar de invloed van lobbyisten bij gemeenten, uitgevoerd door Open State Foundation in samenwerking met de NOS. 

Doel van het onderzoek was een beeld krijgen van welke organisaties invloed proberen uit te oefenen op de gemeenteraadsverkiezingen. Bij meer dan 500 programma’s zijn overeenkomsten met lobbyteksten aangetroffen. In meer dan 100 gevallen was er sprake van letterlijke overname van lobbyteksten. 

Uit het onderzoek blijkt dat lobby bij gemeenten structureel en op grote schaal plaatsvindt. Organisaties, bedrijfsleven en overheid, sturen dezelfde documenten — soms met kleine aanpassingen — naar tientallen gemeenten tegelijk.

Volgens de Open State Foundation is lobby 'an sich' geen probleem, maar de invloed van lobbyisten moet wel voor de kiezers duidelijk zijn. 

Open State Foundation doet daarom twee aanbevelingen. 

Politieke partijen die input van externe organisaties verwerken in hun verkiezingsprogramma dienen dit te vermelden, met een bronvermelding bij de betreffende passage. Daarnaast dienen gemeenten een lobbyregister in te richten, zodat burgers, journalisten en raadsleden kunnen zien welke organisaties contact zoeken met lokale politici. Een aantal grote gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Eindhoven) doet momenteel al onderzoek naar zo’n lokaal lobbyregister. De rest moet zo snel mogelijk volgen.

Bron: Open State Foundation