Rechtspraak: Jaarplan 2017

Geschreven door: Redactie op

Checks and balances, verdere digitalisering, maatschappelijk effectieve rechtspraak en investeren in personeel en technische innovatie; dat zijn de kernwoorden van het jaarplan 2017 van de Rechtspraak.

Zoals gebruikelijk draait het in dit plan om de voornemens van de Rechtspraak om ook in 2017 goede rechtspraak voor de burger te leveren en wat daarvoor nodig is op het gebied van mensen en middelen.

Maar het plan kijkt in het voorwoord over de grenzen en benadrukt daarin dat het meer dan ooit óók gaat over de vraag welke positie de wetgevende en uitvoerende macht de rechterlijke macht gunnen in het staatsbestel. Elders zien wij dat de onafhankelijkheid van de rechter met wettelijke middelen wordt ingeperkt of de facto zelfs wordt beëindigd. Checks and balances worden ook verstoord, als de Rechtspraak niet de middelen krijgt om haar taak in de staat te vervullen. Ondanks dat die bedreigingen in ons land nu niet aan de orde zijn, is het volgens de Rechtspraak van groot belang dat de Rechtspraak zelf al het mogelijke doet om een moderne, effectieve en maatschappelijk relevante staatsmacht te zijn en te blijven. De Rechtspraak moet daartoe ook in staat wordt gesteld. Vanuit dat perspectief zou dit jaarplan moeten worden gelezen.

Rechtspreken in 2017

Het komende jaar streven circa 2.400 rechters en 7.300 overige medewerkers naar kwalitatief hoogwaardige, maatschappelijk relevante en efficiënte afhandeling van bijna 1,7 miljoen rechtszaken.

De verwachting is dat in 2017 het aantal rechtszaken ongeveer gelijk is als in 2016. De instroom van zaken lijkt zich daarmee enigszins te stabiliseren, na eerst tien jaar over het algemeen te zijn gestegen (2000-2010) en vervolgens weer te zijn gedaald (2011-2016).

In 2017 komt het grootste deel (64%) van de rechtszaken in eerste aanleg op het bureau van de kantonrechter. Het gaat bijvoorbeeld om civiele zaken tot 25 000 euro, arbeidszaken, huurzaken, consumentenzaken en lichte strafzaken (zoals snelheidsovertredingen). Ook de civiele zaken die niet binnen kanton vallen vormen in 2017 een groot deel van het werk (18%) voor de rechter in eerste aanleg. Strafrechtszaken vormen een relatief kleine (11%) zaakscategorie bij rechtbanken. In hoger beroep vormen strafzaken daarentegen juist de grootste groep zaken (57%). Tot slot vormen de verschillende typen bestuursrechtzaken een belangrijke maar wel kleinere (7%) zaakscategorie bij rechtbanken. Het volledige overzicht van de verwachte instroom en afhandeling van rechtszaken (productie) is als bijlage opgenomen bij het jaarplan.

Prioriteiten voor 2017

Het jaarplan omschrijft op welke wijze de Rechtspraak in 2017 en verder zijn missie ten dienste van de samenleving realiseert. De drie doelen uit de Agenda van de Rechtspraak 2015-2020 zijn daarbij leidend: snelle, toegankelijke en deskundige rechtspraak. De Agenda is vertaald in het Meerjarenplan van de Rechtspraak 2015-2020. Dit plan bevat ruim veertig activiteiten die de komende jaren worden ondernomen om de Agenda te realiseren. Ook voor 2017 vormt dit meerjarenplan de rode draad. Er zijn vier onderwerpen die voor de Rechtspraak de hoogste prioriteit hebben in 2017: onderhoud van de democratische rechtsstaat, het programma Kwaliteit en Innovatie (KEI), professionele standaarden en maatschappelijk effectieve rechtspraak.

Onderhoud democratische rechtsstaat
Het is van groot belang dat de staatsmachten – in de geest van Montesquieu – op basis van checks en balances het vermogen hebben om te handelen in het perspectief van een gemeenschappelijk belang. Ieder van de drie staatsmachten vervult zijn eigen rol, laat de andere staatsmachten in hun waarde en bevordert, waar mogelijk, elkaars functioneren. De Rechtspraak pakt de handschoen op en organiseert in 2017 een dialoog tussen de staatsmachten.

Als significant onderdeel van de rechtsstaat zal de Rechtspraak in 2017 onderzoeken wat de huidige – klassieke – kernwaarden van de Rechtspraak bijdragen aan de staat van de rechtsstaat. De vraag daarbij is of de kernwaarden onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit en deskundigheid bij elkaar voldoende rechtsstatelijke basis bieden, of dat de set van kernwaarden moet worden aangevuld. Dat onderzoek, waar in 2017 een start mee wordt gemaakt, zal plaats vinden met een nauwe betrokkenheid van de eigen achterban. Ook andere instituties worden betrokken.

Modernisering KEI
In 2017 zijn de pijlen van KEI gericht op invoering van de verplichte digitale procedure voor advocaten, zowel in asiel- en bewaringszaken als in civiele zaken met een belang van meer dan 25 000 euro. De Rechtspraak verwacht dit jaar van start te kunnen gaan met verplicht digitaal procederen.

Ook is 2017 het jaar van voorbereidingen voor de digitale werkwijze bij overige bestuursrechtzaken. In een transitieoverleg betrekt KEI de belangrijkste partijen bij de planning, ontwikkeling en invoering van de nieuwe manier van werken: advocatuur, gerechtsdeurwaarders, bestuursorganen, verzekeraars, incassobureaus en belastingadviseurs. Bij een positieve evaluatie van de proef voor bewindzaken, wordt de nieuwe manier van werken ingevoerd voor alle dossiers (circa 160 000) met professionele bewindvoerders.

In het strafrecht start medio 2017 bij drie rechtbanken een proef voor digitale behandeling van (super)snelrecht- en meervoudige-kamerzaken voor gedetineerden. De andere gerechten maken een begin met digitale behandeling van meervoudigekamerzaken voor niet-gedetineerden.

Professionele standaarden en investeren in personeel
De invoering van professionele standaarden vergt inspanningen van de rechters, de juridisch medewerkers en aanpassingen in de werkprocessen van de gerechten. Dit vormt echter niet de grootste uitdaging. Inmiddels is duidelijk dat voor de invoering van de standaarden in alle rechtsgebieden het aantal juridisch medewerkers en rechters aanzienlijk moet worden uitgebreid.

Voor deze uitbreiding van personeel wordt in totaal 15 miljoen euro beschikbaar gesteld. De Rechtspraak investeert in 2017 en verder extra in de werving, selectie en opleiding van nieuwe rechters, door onder andere de werving te intensiveren, de selectieprocedure te verbeteren en de opleidingscapaciteit beter te benutten. Het gebrek aan rechters dwingt daarnaast tot een gefaseerde invoering. De professionele standaarden van de strafrechters worden eerst ingevoerd (in 2017), daarna volgen de professionele standaarden van de civiele en bestuursrechters.

Maatschappelijk effectieve rechtspraak
In 2016 is ‘maatschappelijk effectieve rechtspraak’ benoemd als speerpunt voor de Rechtspraak. Op basis van een verkenningsronde onder rechters zijn vier thema’s benoemd.

Op deze thema’s wordt in de nabije toekomst gewerkt om de impact van rechtspraak te vergroten: multi-problematiek, toezicht op bewind, vechtscheidingen en toegang tot de civiele rechter.

Wat betreft de zogenoemde multi-problematiek, heeft in de Nederlandse samenleving een groeiend aantal mensen moeite het hoofd boven water te houden. Als het ergens mis gaat (een scheiding, een schuld, een ongeluk, een sterfgeval) stapelen de problemen zich al snel op. Rechters willen wat deze problematiek betreft effectiever kunnen optreden. Te denken valt aan rechterlijk beleid met betrekking tot schuldenproblematiek, omdat de aanpak van schulden een cruciale randvoorwaarde is voor de oplossing van andere problemen.

Wat betreft het thema toezicht op bewindzaken houdt de Rechtspraak zich bezig met de vraag hoe als toezichthouder op curatoren en bewindvoerders op een zorgvuldige manier invulling te kunnen geven aan het grote maatschappelijke belang van goed toezicht op de omgang met gelde van anderen. Daarbij moet in ogenschouw worden gehouden dat de financiële middelen voor het houden van toezicht beperkt zijn.

In 2017 wordt verkend hoe de Rechtspraak de maatschappelijke verwachting van kwalitatief hoogwaardig toezicht op bewind kan waarmaken. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de wijze waarop toezicht op bewind in het buitenland vorm krijgt. Ook in het programma KEI wordt gewerkt aan de verbetering van rechterlijk toezicht.

Wat betreft het thema vechtscheidingen gaat de zorg van de Rechtspraak vooral uit naar de kinderen die hier de dupe van worden. Er zijn al veel initiatieven van diverse partijen maar zaak is nu vooral de initiatieven goed op elkaar aan te laten sluiten zodat ze elkaar versterken. In het recent gepubliceerde ‘Visiedocument rechtspraak (echt)scheiding ouders met kinderen’ heeft de Rechtspraak de uitgangspunten voor beleid geformuleerd. In 2017 wordt verkend hoe aan deze uitgangspunten invulling gegeven kan worden, met name aan de regieprocedure op gezamenlijk verzoek.

Het vierde thema betreft de toegang tot de civiele rechter. Zorgen zijn er over die toegang in relatief eenvoudige zaken. Bij dit thema gaat het om de vraag hoe we ervoor kunnen zorgen dat de civiele rechter beter in positie komt om in een vroegtijdig stadium escalatie van conflicten te voorkomen. Is het mogelijk inspiratie te vinden bij laagdrempelige rechters elders, zoals de Franse en Belgische vrederechter? Een belangrijke doelstelling van KEI is om de toegang tot de rechtspraak eenvoudiger te maken. Ook initiatieven als Spreekuurrechter en Burenrechter worden geïnspireerd door het streven om de drempels in toegang tot de rechter te verlagen. Laatstgenoemde initiatieven vinden thans nog op kleine schaal plaats en maken nu nog onderdeel uit van een aparte procedure. Verkend wordt hoe aan de uitgangspunten van dergelijke initiatieven op grotere schaal en als onderdeel van de reguliere procedure invulling gegeven kan worden.

Eind 2016 heeft de Rechtspraak in expertmeetings met wetenschappers en andere professionele betrokkenen de uitdagingen en mogelijke oplossingen voor de vier thema’s verkend. In 2017 worden deze oplossingen uitgewerkt en start de uitvoering ervan.


Bron: de Rechtspraak, Jaarplan 2017: Rechtspraak maakt samen leven mogelijk

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 28 maart 2017

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.