Maatschappij behoeft digitale update

Geschreven door: Redactie op

De overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke spelers zijn onvoldoende toegerust om onze fundamentele rechten te beschermen. Dat blijkt uit het rapport ‘Opwaarderen - Borgen van publieke waarden in de digitale samenleving’ van het Rathenau Instituut. Volgens de onderzoekers opwaarderen we onze app’s, software en technologie wel regelmatig maar zijn we vergeten om de maatschappij te updaten.

Het wordt volgens het Rathenau Instituut tijd om de invloed te onderkennen van digitalisering op de samenleving. Data en software beïnvloeden beslissingen en gedrag. Nepnieuws speelt een rol bij verkiezingen. Platformen zoals Airbnb, Facebook en Uber verzamelen informatie over ons en beïnvloeden onze keuzes. Speelgoedpoppen en smart-tv’s luisteren met ons mee. Robots in de zorg roepen de vraag op of we recht hebben op menselijk contact. Virtuele en fysieke werelden raken met elkaar verweven.

De verregaande digitalisering vraagt om discussie over verantwoordelijkheden van overheid, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Nu is het maatschappelijk debat nog vooral gericht op privacy en veiligheid. Er is veel minder aandacht voor andere publieke waarden die door digitalisering evengoed onder druk staan zoals gelijke behandeling, menselijke waardigheid en machtsverhoudingen.

Vijf acties

Het Rathenau Instituut stelt vijf acties voor waarmee de digitale samenleving kan worden opgewaardeerd.

Kabinetsvisie
Ten eerste moet er een overkoepelende kabinetsvisie komen over de betekenis van digitalisering en het borgen van grond- en mensenrechten. De vertaling van ethische en maatschappelijke vraagstukken naar domeinoverstijgend beleid verloopt moeizaam. Een kabinetsvisie op de governance van maatschappelijke en ethische aspecten van digitalisering is nodig. De overheid heeft daarbij ook een taak voor het beschermen van grond- en mensenrechten. Discussies in Nederland concentreerden zich op bestaande rechten (zoals privacy en meningsuiting), maar de nieuwe digitaliseringsgolf vereist wellicht nieuwe fundamentele rechten. De overheid kan leren van de governance van (medische) biotechnologie en aansluiting zoeken bij Europese initiatieven zoals dat van de Raad van Europa die verkent of een apart verdrag nodig is voor de bescherming van mensenrechten met betrekking tot nieuwe technologieën.

Toezichthouders
Ten tweede zou de rol en de positie van toezichthouders moeten worden versterkt. Alle toezichthouders krijgen door digitalisering te maken met nieuwe vraagstukken rondom privacy, discriminatie, machtsverhoudingen en menselijke waardigheid. Hoe kunnen zij die vanuit hun huidige mandaat invullen? Vaak biedt bestaande wet- en regelgeving al handvatten. Daarnaast is afstemming tussen toezichthouders van belang omdat digitalisering verschillende sectoren doorkruist. Verder kan de overheid kaders opstellen waaraan de aanschaf, het ontwerp en de inrichting van digitale systemen moeten voldoen bij (semi-)publieke diensten in de zorg, het onderwijs of het recht.

Digitaliseringsakkoord
Ten derde moet er een digitaliseringsakkoord komen waarin bedrijven, overheid en maatschappelijke organisaties hun commitment en verantwoordelijkheden vastleggen voor het beschermen van publieke waarden. In een ‘Digitaliseringsakkoord’ kunnen partijen vastleggen hoe zij de digitale samenleving samen een humaan gezicht geven. Voor het proces kan geleerd worden van recente akkoorden zoals het Energieakkoord en de MVO-convenanten. Bedrijven dienen zich te realiseren dat hun producten en diensten impact kunnen hebben op grond- en mensenrechten. Gedragscodes en brancheorganisaties kunnen helpen dit concreet vorm te geven. De overheid kan met haar onderzoeksfinanciering en innovatiebeleid ruimte maken voor maatschappelijke en ethische implicaties van nieuwe technologie. Verder is van belang om vast te leggen hoe maatschappelijke organisaties en burgers worden gehoord en om te onderzoeken hoe hun positie versterkt kan worden. Ook is aandacht nodig voor digitale vaardigheden. Niet alleen in het basisonderwijs en het voorgezet onderwijs, maar juist ook voor professionals. Van de zorg tot aan het rechtssysteem krijgen zij te maken met de invloed van digitalisering op publieke waarden.

Nationale dialoog
Ten vierde moet er een nationale dialoog georganiseerd worden over digitalisering en publieke waarden. De discussie in de samenleving over nieuwe maatschappelijke en ethische digitaliseringsvraagstukken is beperkt. Dat geldt met name op het gebied van gelijke behandeling, menselijke waardigheid, autonomie en nieuwe machtsverhoudingen. De overheid dient het startschot te geven voor deze dialoog die twee functies heeft: het vergroten van het maatschappelijk bewustzijn en het versterken van tegengeluid van maatschappelijke organisaties.

Periodieke discussie parlement
Tot slot moet er periodiek discussie zijn in het parlement over de governance van digitaliseringsvraagstukken. Digitalisering beïnvloedt alle aspecten van ons leven en vraagt om politieke besluiten en monitoring van genomen acties. Periodiek en commissie-overstijgend debat zorgt dat de Kamers het governancelandschap kunnen versterken en kunnen monitoren of de publieke waarden beschermd worden.

 

Bron: www.rathenau.nl

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 14 februari 2017

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

Agenda

Legal Visions: jurisprudentie in korte videopresentaties

Het enthousiasme voor TaxVisions met elke week de belangrijkste fiscale jurisprudentie in korte videopresentaties (https://www.wolterskluwer.nl/taxvisions) heeft Wolters Kluwer bewogen om ook voor (andere) juristen bij wijze van proef een animatie video te maken van een arrest van de Raad van State. Er zijn plannen om dit wekelijks te gaan doen voor de belangrijkste jurisprudentie (strafrecht, privaatrecht en bestuursrecht). Lijkt u dat wat? Laat het ons weten via redactie@njb.nl

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.