Dag van de rechtspraak: rechters laat u niet kleineren en marginaliseren

Geschreven door: Redactie op

In een tijd waarin de uitvoerende en wetgevende macht minder weerstand bieden aan het populisme, loopt de rechterlijke macht als hoeder van de rechtsstaat het gevaar gekleineerd te worden. Dit zei Lord Chief Justice of England and Wales John Thomas in zijn Rechtspraak-lezing tijdens de Dag van de Rechtspraak op 28 september. 

In Amerika heeft de president het over ‘zogenaamde rechters’ en in Polen worden rechters gebreideld. ‘En had u ooit gedacht dat rechters in Engeland en Wales afgeschilderd zouden worden als vijanden van het volk, en dat de politiek zou nalaten hen te verdedigen?’, vroeg Lord Thomas de toehoorders in TivoliVredenburg. Het overkwam de hoogste rechter in Engeland en Wales, het High Court of Justice, eind vorig jaar. Het High Court bepaalde dat de Brexit alleen kon doorgaan met toestemming van het parlement. De Daily Mail maakte daarop de betrokken rechters, onder wie Lord Thomas, uit voor ‘vijanden van het volk’. ‘Een uitdrukking waar Robespierre, Lenin en andere dictators ook gek op waren’, aldus Lord Thomas. De staatsmachten moeten elkaar volgens Lord Thomas te hulp schieten als een van hen ten onrechte wordt aangevallen en zich niet kan verdedigen. Hij kon zich niet verweren toen het High Court of Justice werd aangevallen over de Brexit-uitspraak, omdat de regering in beroep was gegaan. ‘Maar het falen van de uitvoerende macht kon niet onbesproken blijven. Toen de zaak voorbij was, heb ik in het parlement ondubbelzinnig verteld waarom het schadelijk was dat de minister de rechterlijke macht niet verdedigde.’

Digitale revolutie

Volgens Lord Thomas is het hoog tijd dat de rechterlijke macht zich wapent om aanvallen op de rechtsstaat af te weren. ‘Radicale verandering’ moet komen van de digitale revolutie. De leiding van de rechterlijke macht zou een rampzalige fout maken als het de digitalisering van de rechtspraak zou laten belemmeren door de oude manier van werken, meent de Lord Chief Justice. Ook omdat ‘degenen die de rechtspraak willen ondermijnen, altijd een gewillig hebben gevonden bij mensen die geloven dat de rechtspraak langzaam, duur en inefficiënt is.’ Rechters moeten de samenleving ook uitleggen waarom rechtspraak ertoe doet. ‘Rechters moeten een actieve rol spelen bij het opvoeden van jongeren en een proactieve mediastrategie hebben. Nederlandse rechters lopen daarin voorop.’ Rechters moeten opkomen voor hun principes en altijd bereid zijn om te vechten voor hun onafhankelijkheid en voor de vrijheid waarop onze democratieën zijn gebaseerd, besloot Lord Chief Justice John Thomas zijn Rechtspraaklezing. ‘Dat zal niet eenvoudig zijn als de andere staatsorganen de rechterlijke onafhankelijkheid niet verdedigen. Maar we zijn geen rechter geworden omdat we een rustig leventje wilden leiden. Misschien betalen we daarvoor een hoge prijs, maar met moed, onafhankelijkheid en cohesie zullen rechters de rechtsorde handhaven.’

Rechters van vlees en bloed

De Dag van de Rechtspraak werd afgesloten door Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak. Bakker maakt zich zorgen over de positie van de ‘rechter van vlees en bloed’. ‘Als we niet uitkijken wordt deze vorm van rechterschap steeds meer gemarginaliseerd. Het oplossen van conflicten wordt meer en meer buiten de rechter om georganiseerd. Kleine strafzaken worden ondergebracht bij het Openbaar Ministerie, er zijn intensieve bezwaarprocedures in geval van besluiten van de overheid, geschillencommissies worden opgetuigd. Allemaal prima en er is niks mis met zelfredzame burgers. Maar in een rechtsstaat móet er praktische en eenvoudige toegang tot de rechter zijn als mensen er niet op andere manieren uitkomen.’

Volgens Bakker gaat de techniek de Rechtspraak in staat stellen onderscheid te maken tussen zaken die veel aandacht en menselijk contact nodig hebben, en de zaken waarvoor dat veel minder geldt. Hierdoor krijgen rechters de tijd en ruimte om als dat nodig is méér te kunnen doen dan alleen een juridisch juist oordeel vellen. ‘Als de rechterlijke beslissing draait om de inhoudelijke beoordeling van feiten en conflict, wil de burger dat hij gezien en gehoord wordt. En als de rechterlijke beslissing een routinematige beslissing is, wil de burger snel, efficiënt en goedkoop door het proces worden geleid.’ Technische en inhoudelijke innovatie is dus nodig om de rechter van vlees en bloed in ere te herstellen. Voor inhoudelijke innovatie is nieuwe wetgeving nodig: ‘We moeten aan de slag kunnen met andere, laagdrempeliger procedures waarin mensen niet eerst de loopgraven in worden gejaagd. Om die reden dringen we bij het kabinet aan op experimenteerbepalingen in de wet.’ Technische innovatie is in gang gezet door het programma Kwaliteit en Innovatie waarbij rechterlijke procedures worden gedigitaliseerd. Bakker: ‘Daardoor zijn we straks veel beter in staat dan nu onderscheid te maken tussen zaken die menselijk contact nodig hebben en de zaken waarvoor dat veel minder of zelfs niet geldt. Ik durf in dit verband best te zeggen dat sommige zaken in hoge mate geautomatiseerd afgedaan kunnen worden. Laten we dit voor de grap de robotrechter noemen. Dit schept tijd en ruimte voor rechters om zich met die zaken bezig te kunnen houden die dat nodig hebben.’

Naam auteur: Redactie
Geschreven op: 3 oktober 2017

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

Agenda

Legal Visions: jurisprudentie in korte videopresentaties

Het enthousiasme voor TaxVisions met elke week de belangrijkste fiscale jurisprudentie in korte videopresentaties (https://www.wolterskluwer.nl/taxvisions) heeft Wolters Kluwer bewogen om ook voor (andere) juristen bij wijze van proef een animatie video te maken van een arrest van de Raad van State. Er zijn plannen om dit wekelijks te gaan doen voor de belangrijkste jurisprudentie (strafrecht, privaatrecht en bestuursrecht). Lijkt u dat wat? Laat het ons weten via redactie@njb.nl

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.