Asielbeleid en rechtshulp: het is nog erger

‘Nieuw asielbeleid Teeven is zuiniger, niet menselijker’, kopte NRC-Handelsblad een paar weken geleden. Het is erger. Een combinatie met een ander dossier laat zien dat ons land hard op weg is de kwalificatie ‘rechtsstaat’ te verliezen, omdat wij ten eerste een asielbeleid hebben dat, zoals dat zo eufemistisch heet ‘juridisch scherp aan de wind vaart’ en ten tweede asielzoekers de wapens ontnemen om zich hiertegen te verweren.

Rechtsbijstand

Dat laatste gebeurt sluipenderwijs door een aantal elkaar opeenvolgende maatregelen op het beleidsterrein van de gesubsidieerde rechtsbijstand. De laatste maatregel op dit punt werd op 1 oktober van kracht met het besluit dat in dit blad werd aangekondigd onder de noemer ‘versobering rechtsbijstand’.1 Zonder veel politiek rumoer en zonder dat de link met het vreemdelingendossier werd gelegd is de vergoeding aan (vreemdelingen- en asiel)advocaten teruggeschroefd tot een niveau waarvoor eigenlijk niet meer gewerkt kan worden. Er moet, plastisch gesproken, geld bij. Concreet houdt de maatregel in dat het aantal punten voor een zaak die wordt afgedaan zonder zitting wordt verlaagd van acht naar twee punten.2 Uitgedrukt in euro’s bedraagt deze vergoeding nu iets minder dan € 210. Voor dat bedrag kan een beetje kantoor net de secretariaatskosten betalen, alle andere is liefdewerk oud papier om van de bijkomende (kantoor)kosten maar te zwijgen.

Vreemdelingen- en asielzaken

De achterliggende gedachte is dat een zaak die zonder zitting wordt afgedaan waarschijnlijk erg eenvoudig was, of misschien dat er helemaal niet geprocedeerd had hoeven worden. Dat lijkt een plausibele redenering, alleen in vreemdelingen- en asielzaken gaat deze niet op. In asielzaken wordt meer dan 96% door de Raad van State afgedaan zonder zitting, in andere rechtsgebieden is dat ongeveer 15%. Afdoen zonder zitting wil niet zeggen dat de zaak kansloos was, het betekent ook niet dat de asielzoeker in het ongelijk wordt gesteld. Afdoen zonder zitting is bijvoorbeeld aan de orde wanneer de verblijfsvergunning lopende het (hoger) beroep alsnog wordt toegekend, bijvoorbeeld omdat ‘Justitie’ naar aanleiding van de aangedragen argumenten de eerdere afwijzing terugdraait, of omdat zich nieuwe feiten voordoen die alsnog tot toekenning van de begeerde status leiden. In zijn advies over deze maatregel zegt de Raad van State dit ook met zoveel woorden: juist in het asielrecht heeft in een wezenlijk aantal zaken een goede grond bestaan om hoger beroep in te stellen, ook al is de zaak niet op zitting geweest.

Geen hoorplicht binnen het vreemdelingenrecht

In het vreemdelingenrecht is iets vergelijkbaars aan de hand. Volgens de wet moet iedereen die een bezwaarschrift indient tegen een overheidsbesluit worden gehoord. Maar in het vreemdelingenrecht wordt deze zogenaamde hoorplicht-regel vaak niet nageleefd. Dat komt onder meer door capaciteitsgebrek, want ook de Immigratie- en Naturalisatiedienst voelt de gevolgen van de bezuinigingen. De IND stuurt daar in interne werkinstructies ook op aan. Hierdoor worden veel ‘onrijpe’ overheidsbesluiten afgegeven die door de gebrekkige voorbereiding procedures uitlokken. Voor de advocaat die zo’n zaak serieus wil aanpakken vergen deze veel tijd en inspanning. De vreemdeling heeft immers de bewijslast, hij of zij moet aantonen dat hij aan de voorwaarden voldoet. Het is dan ook de advocaat die hem helpt het bewijs te verzamelen waarvan hij weet dat die relevant is. Informatie over het gezinsleven, de arbeid, medische omstandigheden, het is de advocaat die de gegevens bijeensprokkelt, deze vervolgens in het juiste juridische kader plaatst en in bezwaar aanvoert. Een beetje bezwaarprocedure kost een advocaat daarom gemiddeld 8 uur; daarop was de voormalige vergoeding gebaseerd en ook voor deze zaken daalt de vergoeding naar 2 punten wanneer de zaak puur op de stukken wordt beslecht.

Reële vergoeding voor advocaat?

Het vreemdelingen- en asielrecht wordt daarmee voor advocaten een tombola, waarin zij voor de vraag of zij nog een reële vergoeding voor hun werk krijgen afhankelijk zijn van twee publieke spelers: Justitie die kan besluiten elke kansrijke zaak van de zitting weg te houden door de vreemdeling naar aanleiding van het bezwaar, beroep of hoger beroep alsnog in het gelijk te stellen. De rechter die elke in zijn ogen kansloze zaak kan afdoen door de vreemdeling op de stukken in het ongelijk te stellen. In beide gevallen krijgt de advocaat nog maar een kwart van de vergoeding die voor 1 oktober gold en die toen ook al tamelijk krap bemeten was. Deze situatie is ook daarom zo kwalijk, omdat asiel- en vreemdelingenrecht het rechtsgebied bij uitstek is van overheid versus machteloze burger, waar advocaten nog de enige serieuze tegenmacht zijn. Als hen het werken onmogelijk wordt gemaakt is de weg vrij voor verdragsschending en willekeur. Is dat wat we willen?

Mies Westerveld is buitengewoon hoogleraar Sociale Rechtshulp aan de Universiteit van Amsterdam en Marq Wijngaarden is advocaat bij Böhler advocaten Amsterdam.

 

1. NJB 2013/2093, afl. 34, p. 2353. 
2. Besluit nr. 5: “een lagere vergoeding ingeval van een kennelijke afdoening van een zaak”. 

Naam auteur: Mies Westerveld en Marq Wijngaarden
Geschreven op: 7 oktober 2013

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Frank schreef op :
Helemaal niets mis mee, super juist; het zorgt er alleen maar voor dat hier uiteindelijk minder asielzoekers mogen blijven, en dat is ook precies de bedoeling!
Wytzia Raspe schreef op :
Beste Frits en andere lezers,

Als VVD-lid en iemand die bijna haar hele werkzame leven in het vreemdelingenrecht heeft gewerkt kan ik je verzekeren dat de politiek zowel links als rechts als in het midden geregeld de meest grote onzin op het gebied van het vreemdelingenrecht uitkraamt. Wellicht komt dit doordat het rechtsgebied op het eerste oog een stuk minder gecompliceerd lijkt dan dat het daadwerkelijk is. Niet alleen komen er veel strikt juridische argumenten aan de orde maar ook de emotionele kant van het vreemdelingenrecht speelt een grote rol in de politiek en de praktijk. Gelukkig hebben we hier in Nederland de trias politica dus zal een rechter zich niets aantrekken van onzin argumenten in de Tweede Kamer debatten. Overigens ben ik wel eens op een VVD-borrel geweest, zelfs eentje met als thema migratie en daar werd niet gesproken zoals u verwacht maar werd er juist heel pro-asiel gediscussieerd. We hebben in Nederland gelukkig (nog) geen Theresa May.

Maar nu even terug naar het onderwerp van deze blog. Ik zit me af te vragen of deze bezuiniging op de rechtshulp niet het gevolg is van de slechte kwaliteit en het procederen op een A4-tje door een aantal advocaten in het verleden. Is de huidige vergoeding voor iemand die zich zinnetje voor zinnetje door een asieldossier worstelt en een goede processtukken produceert totaal ontoereikend voor die vakbroeders wiens beroepsschrift een aantal standaardstukken is kon die vergoeding desalniettemin een uurloon betekenen waar menig commercieel advocaat zwaar jaloers op zou zijn. En dan hebben we het nog niet over diegenen die zonder een dossier te hebben ingezien naar zitting gaan en daar niets zinnigs hebben te melden maar wel een omzet van 2 ton halen. Dit zien rechters, dit zien IND-ers en daar wordt zelfs in het Advocatenblad over geschreven. Wellicht denkt “men” daarom nu dat het allemaal wel met wat minder moet afkunnen. Niet onderkennend dat in sommige hopeloze zaken de processtukken wellicht ook wat kort zijn omdat rekken van de tijd in Nederland datgene is wat de client nog wil. Maar dat betekent nog steeds dat de advocaat een gesprek met de client heeft en naar zitting moet. Ik snap eigenlijk niet deze huidige bezuinigingsmaatregel. In het verleden kreeg je extra geld voor een zitting en zijn bewaringsvervolgberoepen al gekort. Dus hoezo nou iemand ‘bestraffen” als de IND gelijk de witte vlag hijst?

Overigens ter vergelijking: in Engeland krijg je helemaal geen toevoeging meer voor vreemdelingenrechtzaken volgens de nieuwe plannen daar.

Is het wellicht niet een idee om met een alternatief plan te komen? Eentje dat “toevoegingsboeren” tegengaat en kwaliteit beloont? Door een inhoudelijke audit in te voeren? Of bIjvoorbeeld door juristen die voldaan hebben aan een jaarlijks kennisexamen de mogelijkheid te geven om op toevoeging te mogen procederen? Dat heft mischien ook gelijk de valse concurrentie in het vreemdelingenrecht tussen advocaat en juridisch adviseur op. Immers in het bestuursrecht mag iedereen procederen maar als niet-advocaat kan je geen toevoeging krijgen. Dit terwijl heel wat ervaren IND-ers niet aan de kant van de vreemdeling kunnen gaan werken zonder eerst de helft van hun salaris te moeten inleveren om advocaat stagiaire te worden. Ook voor advocatenkantoren die alleen toevoegingen doen zou dit het mogelijk kunnen maken om HBO-juristen aan te nemen.

Wilt u hierover meepraten: op Linkedin manage ik de groep “Vreemdelingenrecht” waar advocaten, IND-ers, mensen van Vluchtelingenwerk, ACVZ etc over dit soort dingen vreedzaam praten. Weest welkom om mee te komen doen.

Met vriendelijke groet,

Wytzia Raspe
Frits Jansen schreef op :
Volgende stap van het kabinet zal zijn dat het EVRM wordt opgezegd-in de onjuiste veronderstelling dat mensenrechten hier dan niet meer gelden! VVDers noemen het EHRM “niet democratisch gelegitimeerde politici in toga”. Cameron wil ook niet door het EHRM worden tegengesproken. Hij realiseert zich niet dat het wezen van grondrechten is dat ze politici beperken.

Aan de VVD borreltafel roepen ze natuurlijk dat bijna alle asielzoekers eigenlijk economische migranten zijn: gelukzoekers. Kan dat verhaal een keer definitief worden ontzenuwd – of kan het anders worden toegeven?



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

Agenda

Legal Visions: jurisprudentie in korte videopresentaties

Het enthousiasme voor TaxVisions met elke week de belangrijkste fiscale jurisprudentie in korte videopresentaties (https://www.wolterskluwer.nl/taxvisions) heeft Wolters Kluwer bewogen om ook voor (andere) juristen bij wijze van proef een animatie video te maken van een arrest van de Raad van State. Er zijn plannen om dit wekelijks te gaan doen voor de belangrijkste jurisprudentie (strafrecht, privaatrecht en bestuursrecht). Lijkt u dat wat? Laat het ons weten via redactie@njb.nl

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.